Chương trình lớp 1 mới: con học gì, sách nào, theo tuần ra sao

Nhìn thời khoá biểu lớp 1 lần đầu, nhiều bố mẹ hơi choáng vì thấy dài. Thật ra phần lớn số tiết dồn vào đúng hai môn.

Theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 (Thông tư 32/2018), một năm học có 35 tuần, lớp 1 học 875 tiết, mỗi tiết 35 phút. Phân bổ như sau:

Hai con số đáng nhớ: Tiếng Việt chiếm gần một nửa thời gian học của con, và chương trình mới đã nâng môn này từ 350 lên 420 tiết. Lý do rất rõ — hết lớp 1 con phải đọc được, viết được, vì mọi môn sau này đều dựa vào đó. Nên nếu ở nhà bố mẹ chỉ có 15 phút mỗi tối, hãy dành phần lớn cho Tiếng Việt; Toán lớp 1 nhẹ hơn nhiều.

Năm học chia hai kì: học kì 1 là 18 tuần, học kì 2 là 17 tuần. Mốc "hết học kì 1" rất quan trọng, vì đó cũng là lúc con học xong toàn bộ phần vần.

Từ 2020 đến nay lớp 1 có ba bộ sách được dùng song song:

• •Kết nối tri thức với cuộc sống (NXB Giáo dục Việt Nam)
• •Chân trời sáng tạo (NXB Giáo dục Việt Nam)
• •Cánh Diều (NXB Đại học Sư phạm và VEPIC)

Có một thay đổi lớn bố mẹ cần biết: ngày 26/12/2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Quyết định 3588/QĐ-BGDĐT, chọn bộ Kết nối tri thức với cuộc sống làm bộ sách dùng thống nhất trên toàn quốc, bắt đầu từ năm học 2026-2027 — tức là năm học con đang học. Hai bộ còn lại không còn là sách dạy chính thức nữa, mà thành tài liệu tham khảo.

Nếu nhà còn sách Cánh Diều hay Chân trời sáng tạo của anh chị để lại, đừng vội bỏ. Ba bộ khác nhau ở cách sắp xếp và ngữ liệu (dạy chữ nào trước, bài đọc kể chuyện gì), chứ không khác nhau ở đích đến: cả ba đều viết theo cùng một chương trình 2018, cùng yêu cầu cần đạt, cùng 420 tiết Tiếng Việt và 105 tiết Toán. Sách cũ là kho bài luyện thêm tốt — chỉ đừng bắt con học theo thứ tự sách cũ trong khi cô đang dạy sách mới, con sẽ gặp chữ chưa học và nản.

Một bộ sách lớp 1 đầy đủ gồm: Tiếng Việt 1 (tập 1, tập 2), Toán 1 (tập 1, tập 2), Đạo đức 1, Tự nhiên và Xã hội 1, Âm nhạc 1, Mĩ thuật 1, Giáo dục thể chất 1, Hoạt động trải nghiệm 1, thêm Tiếng Anh nếu trường có dạy. Vở bài tập là sách bổ trợ, không bắt buộc. Và một quyển hay bị xem nhẹ mà lại quan trọng nhất hai tháng đầu: vở Tập viết 1 — tuần đầu con chưa học chữ, con học nét, mà nét sai từ tuần 1 thì sửa rất mệt. Muốn luyện thêm ở nhà, bạn có thể in tờ tập viết ô li theo đúng chuẩn vở lớp 1, chọn nét, chữ, số hay tên con.

Đây là phần bố mẹ cần nắm rõ nhất, vì nó quyết định "tối nay nên kèm con cái gì".

Sách Tiếng Việt 1 chia rất gọn: tập 1 là học vần (bài 1 "A, a" cho tới bài 83 ôn tập — học suốt học kì 1), tập 2 là luyện tập tổng hợp theo 8 chủ điểm: Tôi và các bạn, Mái ấm gia đình, Mái trường mến yêu, Điều em cần biết, Bài học từ cuộc sống, Thiên nhiên kì thú, Thế giới trong mắt em, Đất nước và con người.

Nói cách khác: hết học kì 1, con phải đọc được chữ. Học kì 2 không dạy chữ mới nữa, chỉ dùng chữ đã biết để đọc bài dài hơn. Ai chậm ở kì 1 sẽ rất vất vả ở kì 2.

Lộ trình học vần theo tuần

Bảng trên ghi "khoảng" vì mỗi trường xê dịch một hai tuần tuỳ lịch, nhưng thứ tự thì gần như không đổi: nét → chữ cái → chữ ghép → vần → nguyên âm đôi → vần có âm đệm. Nguyên tắc vàng của cả giai đoạn này: con chỉ đọc những tiếng làm từ chữ con đã học — gặp chữ lạ, con sẽ đoán mò, mà thói quen đoán mò rất khó bỏ.

Đối chiếu với khóa Tiếng Việt lớp 1 trên Ôn Thi

Khóa Tiếng Việt lớp 1 của Ôn Thi đi đúng lộ trình đó, chia 121 bài thành 16 chặng, mỗi bài 10-13 phút và có cô đọc sẵn nên con chưa biết chữ vẫn tự học được:

• •Chặng 1-3 — chữ cái đơn, ví dụ bài chữ a mở màn bằng tiếng "ba", "bà"
• •Chặng 4-5 — chữ ghép và luật chính tả, ví dụ bài g / gh
• •Chặng 6 — vần đầu tiên, ví dụ vần ai
• •Chặng 7-13 — vần theo âm cuối, ví dụ vần an, ăn, ân
• •Chặng 14-16 — nguyên âm đôi và vần có âm đệm, khép lại bằng màn tốt nghiệp

Xen giữa các bài là 32 truyện ngắn trong tủ truyện — mỗi truyện chỉ dùng chữ con vừa học, nên con tự đọc được thật chứ không phải nghe bố mẹ đọc hộ. Truyện đầu tiên mở ngay sau bài thứ 4.

Toán lớp 1 chỉ 3 tiết mỗi tuần và rất nhẹ so với nỗi lo của bố mẹ. Cả năm gói trong 10 chủ đề, mà cốt lõi chỉ có hai việc: đếm - so sánh số và cộng trừ không nhớ.

Vài điều đáng chú ý:

• •Không học phép nhân, phép chia. Bảng cửu chương là chuyện của lớp 2 trở đi, đừng vội bắt con học thuộc.
• •Cộng trừ trong phạm vi 100 là "không nhớ" — dạng 27 + 15 phải sang lớp 2 mới học.
• •Bài toán có lời văn chỉ xuất hiện cuối học kì 2, rất ngắn. Con vấp ở đây thường không phải vì tính sai, mà vì chưa đọc hiểu nổi đề — lại quay về Tiếng Việt.
• •Xem giờ chỉ yêu cầu giờ đúng (kim dài chỉ số 12); giờ rưỡi là lớp 2.

Khóa Toán lớp 1 trên Ôn Thi bám đúng 10 chủ đề này, rút thành 32 màn chơi — mỗi màn có cô đọc đề, con bấm bàn phím số to, không cần biết đọc vẫn làm được.

Theo Thông tư 27/2020, lớp 1 chỉ có hai bài kiểm tra định kì cả năm: cuối học kì 1 và cuối năm, ở hai môn Tiếng Việt và Toán (kiểm tra giữa kì chỉ áp dụng từ lớp 4). Còn lại là nhận xét thường xuyên. Dưới đây là thước đo để bố mẹ tự kiểm tra con ở nhà.

Cuối học kì 1 (khoảng cuối tháng 12, đầu tháng 1)

• •Tiếng Việt: đọc được tiếng, từ chứa vần đã học, đọc trơn câu ngắn chứ không đánh vần ì ạch; nghe - viết được tiếng, từ và câu ngắn cô đọc.
• •Toán: đếm, đọc, viết, so sánh số trong phạm vi 10; cộng trừ thành thạo trong phạm vi 10; nhận ra hình vuông, hình tròn, hình tam giác, hình chữ nhật.
• •Dấu hiệu cần lo: con vẫn phải đánh vần to từng chữ cái mới ra tiếng, hoặc đọc một câu 5 tiếng mất hơn 20 giây.

Cuối năm lớp 1

• •Đọc: 40-60 tiếng trong 1 phút — đây là con số ghi thẳng trong chương trình môn Ngữ văn 2018. Đọc đúng, rõ ràng đoạn văn ngắn, có thể còn vấp ở vần khó ít dùng.
• •Viết chính tả nghe - viết đoạn 30-35 chữ trong 15 phút, đúng chính tả và đúng cỡ chữ (theo hướng dẫn ra đề kiểm tra lớp 1).
• •Trả lời được câu hỏi đơn giản về bài vừa đọc; kể lại được một đoạn câu chuyện đã nghe.
• •Toán: đọc, viết, so sánh số đến 100; cộng trừ không nhớ trong phạm vi 100; đo độ dài bằng xăng-ti-mét; xem giờ đúng; biết các ngày trong tuần.

Muốn đo thử ở nhà rất đơn giản: lấy một đoạn trong sách tập 2 con chưa đọc, bấm đồng hồ 1 phút, đếm số tiếng con đọc được. Dưới 30 tiếng/phút vào tháng 4-5 là nên tăng thời gian đọc mỗi ngày, chứ chưa cần đi học thêm.

Lớp 1 không cần học thêm buổi tối. Cái con cần là đều — 15 phút mỗi ngày ăn đứt 2 tiếng dồn vào Chủ nhật, vì học vần là kỹ năng, mà kỹ năng thì xây bằng lặp lại ngắn và thường xuyên.

Một buổi 15 phút gọn gàng:

1. 3 phút — đọc lại bài cũ. Mở đúng trang hôm qua cho con đọc lại; đọc lại cái đã biết giúp con trơn tay và tự tin.
2. 7 phút — bài mới hôm nay, bám đúng bài cô dạy trên lớp. Nếu dùng khóa Tiếng Việt lớp 1 thì một bài vừa tròn khoảng 10 phút và có cô đọc sẵn.
3. 5 phút — đọc một mẩu truyện ngắn chỉ gồm chữ con đã học, ví dụ trong tủ truyện. Kết thúc buổi học bằng cảm giác "con đọc được cả truyện" quan trọng hơn mọi lời khen.

Vài mẹo nhỏ mà hiệu quả thật:

• •Chỉ tay dưới chữ, không chỉ vào chữ — ngón tay che mất chữ là con đoán.
• •Khi con sai, đừng nói "sai rồi". Đọc lại đúng tiếng đó một lần, cho con đọc theo, rồi quay lại đọc cả câu từ đầu.
• •Đừng đọc trước cả câu rồi bảo con đọc lại: con sẽ thuộc lòng chứ không đọc.
• •Viết ít mà đúng — một dòng đúng nét hơn ba dòng viết cho xong.
• •Con hay quên vần? Dán bảng ghép vần cạnh bàn học; cuối tuần muốn con làm giấy thì in phiếu bài tập theo tuần.

Nếu con năm sau mới vào lớp 1, phần tiền lớp 1 hợp hơn: giai đoạn đó chỉ cần nhận mặt chữ, cầm bút đúng và đếm đến 10 là đủ.

1. Dạy chữ vượt trước chương trình. Con chán trên lớp vì thấy "biết rồi", lại quen đánh vần sai cách, rồi hụt hơi đúng lúc vào phần vần khó (iê, uô, ươ, uyên). Đi đúng thứ tự vẫn là cách nhanh nhất.

2. Ép con đọc truyện có chữ chưa học. Truyện tranh đẹp nhưng đầy vần lạ, con không đọc nổi nên nhìn hình đoán nghĩa. Hãy chọn truyện con "đọc được" — chỉ gồm chữ đã học — rồi nâng dần.

3. Học dồn cuối tuần. Nghỉ 5 ngày rồi học 2 tiếng liền là cách chắc chắn để con quên vần và ghét giờ học.

4. So sánh con với bạn trong lớp. Tháng 10 khoảng cách giữa các bạn rất lớn, đến tháng 3 thì gần như san bằng. Mốc cần nhìn là mốc cuối năm, không phải bạn bên cạnh.

5. Lo Toán mà quên Tiếng Việt. Tối nào cũng luyện cộng trừ mà không nghe con đọc lần nào; tới cuối năm chính bài toán có lời văn lại làm con vấp vì con chưa đọc hiểu được đề.

Cuối cùng, một câu để bố mẹ bớt lo: con chậm ở tháng 10 chưa nói lên điều gì. Con không tiến thêm chút nào suốt 6-8 tuần mới là lúc cần ngồi lại xem con vướng ở đâu — thường chỉ là một nhóm vần bị hổng, chứ hiếm khi là "con không học được".